អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ

• អក្សរសិល្ប៍ខ្មែរចែកចេញជា​ ៥ប្រភេទគឺ 
• អក្សរសិល្ប៍ខ្មែរមានការវិវត្តន៍ ៣លើកធំៗគឺ
• អក្សរសិល្ប៍បុរាណ
• អក្សរសិល្ប៍កណ្តាល
• អក្សរសិល្ប៍ទំនើប មាន ៥គឺ
• អាណានិគមនិយមបារាំង(១៨៦៣-១៩៥៣)
• សាធារណរដ្ឋខ្មែរ 
• សាធារណរដ្ឋមានិតកម្ពុជា
• របបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ(១៩៧៥​-១៩៧៩)
• ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា(១៩៩៣ដល់បច្ចុប្បន្ន)
•  អក្សរសិល្ប៍ខ្មែរចែកចេញជា ៣សម័យកាលគឺ
• អក្សរសិល្ប៍សម័យមុនអង្គរ
• អក្សរសិល្ប៍សម័យអង្គរ
• អក្សរសិល្ប៍សម័យក្រោយអង្គរ 
• សិល្បៈខ្មែរ មាន៧ទម្រង់គឺ ស្ថាបត្យកម្ម គំនូរ ចម្លាក់ តន្ត្រី របាំ អក្សរសិល្ប៍ ភាពយន្ត។
• អក្សរសិល្ប៍ចែកចេញជា ៤ ចលនាគឺ 
• ចលនាអក្សរសិល្ប៍ព្រាហ្មនិយម  ជាចលនាដែលមានមនោគមនិយមទៅលើសាសនាព្រាហ្ម។ដែលមានលក្ខណៈសម្គាល់ដូចខាងក្រោម៖

I.ផ្តើមរឿងៈ ដោយមានបង្ហាញពីអាទិទេពទាំង៣ គឺព្រះសេវៈ ព្រះព្រហ្ម ព្រះវិស្ណុ ព្រំទាំងបង្ហាញពីពិធីបូជាយញ្ញ។

II.តួរឿង

·         តួអង្គៈ​តួអង្គឯកជាអវតាទី៧របស់ព្រះវិស្ណុ ជាបុរសអស្ចារ្យ នារីអស្ចារ្យ។តួអង្គរង្គ មានយក្ស គ្រុឌ ហនុមាន ព្រាហ្មណ៍ ទេវតា អសុរៈ ......។

·         ដំណើររឿងៈធ្វើចម្បាំងមិនចេះចប់

·         ទីកន្លែង   :         ស្ថិតនៅឋានទាំង៣ ក្រុងព្ធយុធ្យា មិថិលា​ ភ្នំចិត្រកូដ .........

·         បញ្ហា      :            ដោយជម្លោះរវាងក្រុងរាពណ៍ និងព្រះរាម ក្នុងការដណ្តើមនាងសីតា

·         ដំណោះស្រាយ : ដោយហិង្សា យុទ្ធវិធី

·         ស្នេហា : អ្នកឈ្នះទទួលបានស្នេហា

·         ឧត្តមគតិៈ ឲ្យជឿលើអាទិទេព សុខនឹងទុក្ខអាទិទេពជាអ្នកផ្តល់ឲ្យ

III.បញ្ចប់រឿងៈ សភាវៈល្អ(ព្រះរាម)ឈ្នះលើសភាវៈអាក្រក់(ក្រុងរាពណ៍)

o    ចលនាអក្សរសិល្ប៍ ពុទ្ធនិយម ជារឿងដែលមានទំនោរទៅលើសាសនាព្រះពុទ្ធ។

I.ផ្តើមរឿងៈ ដោយមានបង្ហាញការធ្វើបទនមាសក្ការបស់ព្រះពុទ្ធផ្ទាល់ ដែលពេលព្រះអង្គសម្តែងនៅទីកន្លែងណាមួយ។

II.តួរឿង

·         តួអង្គៈជាពោធិសត្វ កន្សៃសារពេជ្ញ តួអង្គរងមានយក្ខ ស្វា 

·         ដំណើររឿងៈ

·         ទីកន្លែងៈ ឋានទាំង៣

·         បញ្ហាៈ

·         ដំណោះស្រាយៈអហិង្សា សន្តិវិធី

·         ស្នេហាៈជាស្នេហាបរិសុទ្ធ

·         ឧត្តមគតិៈ ឱ្យជឿលើបុណ្យបាប ជឿលើសមត្ថភាពរបស់មនុស្សអាចធ្វើបាន

III.បញ្ចប់រឿងៈ 

ដោយការសរជាតិ

Ø  ពុទ្ធនិយមចែកចេញជា២ គឺ

-       ពុទ្ធនិយមសុទ្ធសាទ មានក្នុងទសជាតក

o   តេមិយជាតក  បំពេញ          នេក្ខមបារមី

o   មហាជនកជាតក បំពេញ វិរយបារមី

o   សុវណ្ណសាមជាតក បំពេញ មេត្តាបារមី

o   នេមិរាជជាតក បំពេញ អធិដ្ឋាន បារមី

o   មហោសថជាតក បំពេញ បញ្ញាបារមី

o   ភូរិទត្តជាតក បំពេញ សីលបារមី

o   ចន្ទកុមារជាតក បំពេញ ខន្តីបារមី

o   នារទព្រហ្មជាតក បំពេញ ឧបេក្ខាបារមី

o   វិធុរជាតក បំពេញ សច្ចបារមី

o   វេស្សន្តរជាតក បំពេញ         ទានបារមី

-       ពុទ្ធនិយមក្លាយ មាន២ទៀត

o   ក្លាយធម្មតា បញ្ញាសជាតក

o   ក្លាយហួសហេតុ

o    ចលនាខេមរនិយម ផ្តោតសំខាន់ទៅលើ៣ផ្នែកគឺ អត្ថន័យ អត្ថរូប អត្ថរស

o    ចលនាបរទេសនិយម។

• លក្ខណៈអក្សរសិល្ប៍មាន ៨(តាមសៀវភៅអក្សរសាស្ត្រខ្មែរថ្នាក់ទី១២)គឺ 
• លក្ខណៈមនុស្ស
• លក្ខណៈសង្គម
• លក្ខណៈប្រជាជន
• លក្ខណៈវណ្ណៈ
• លក្ខណៈបក្ស
• លក្ខណៈប្រវត្តិ
• លក្ខណៈជាតិ
• លក្ខណៈអន្តរជាតិ 
• សិល្ប៍វិធីក្នុងអក្សរសិល្ប៍មាន
• ពណ៌នាវិធី ជាវិធីដែលអ្នកនិពន្ធធ្វើការរៀបរាប់សកម្មភាព ទីកន្លែង រូបរាងតួអង្គ
• សំវាទវិធី ជាវិធីដែលអ្នកនិពន្ធធ្វើឱ្យមានការសន្ទនារវាងតួអង្គនិងតួអង្គ
• ឯកវាទវិធី  ជាវិធីដែលអ្នកនិពន្ធធ្វើឱ្យតួអង្គនឹក គិត ស្រមៃតែម្នាក់ឯង
• សន្ទេហវិធី  ជាវិធីដែលអ្នកនិពន្ធធ្វើឱ្យអ្នកអានអ្នកស្តាប់មានការងើងឆ្ងល់
• បដិវិធី  ជាវិធីដែលអ្នកនិពន្ធធ្វើឱ្យមានភាពផ្ទុយ
• ហាសវិធី ជាវិធីដែលអ្នកនិពន្ធបង្កឱ្យមានសំណើច
• ទារុណវិធី ជាវិធីដែលអ្នកនិពន្ធធ្វើឱ្យមាទារុណកម្ម
• ឧបមានវិធី ជាវិធីដែលអ្នកនិពន្ធធ្វើការប្រៀបធៀបតួអង្គ និងធម្មជាតិដើម្បីរំលេចឱ្យឃើញពីចរឹក អសកប្បកិរិយា 
• វចនវិធី   ជាវិធីដែលអ្នកនិពន្ធប្រើប្រាស់ពាក្យពេចន៍ក្នុងអត្ថបទ ពាក្យសាមញ្ញ ពាកយរាជ្យសព្ទ សង្ឃសព្ទ ពាក្យបាលីសំស្ក្រឹត ពាក្យកម្ចី
• រចនាវិធី ជាការរៀបចំ ចងក្រង របស់អ្នកនិពន្ធជាអត្ថបទពាក្យរាយ ឬជាកំណាព្យ ដោយប្រើពាក្យពិបាកយល់ឬងាយយល់
• កាលអាកាស ជាពេលវេលា និងទីកន្លែងដែលមាននៅក្នុងសាច់រឿង
• សង្គមបរិយាកាស ជាព្រឹត្តិការណ៍ ហេតុការណ៍ដែលកើតនៅក្នុងដំណើររឿង
• អ្នកនិពន្ធ អ្នករៀបចំ អ្នកសរសេរ

ចំណងជើងរឿង	ឈ្មោះអ្នកនិពន្ធ	កាលបរិច្ចេទ
កំណាព្យល្បើកអង្គរ ហង្សយន្ត កាកី ចៅស្រទាបចេក ពុទ្ធិសែននាងកង្រី ទុំ ទាវ តេជោដំឌិន កុលាបប៉ៃលិន សូផាត ផ្កាស្រពោន ស៊ឹមអ្នកបរឡាន គូលីកំណែន គ្រូបង្រៀនស្រុកស្រែ ថៅកែចិត្តចោរ ព្រះអាទិត្យថ្មីរះលើផែនដីចាស់ ព្រះវេស្សន្តរ ព្រះតេមិយ ព្រះមហោសថ សុវណ្ណសាម ភូមិតិរច្ឆាន មាលាដួងចិត្ត មើលផែនដីខ្មែរ តេជោយ៉ត	អ្នកប៉ាង ចៅយមបុណ្យភក្តិឧក ព្រះអង្គឌួង យស ងិន ម៉ឺនភក្តីអក្សរតន់ ព្រះបុទមត្ថេរ ​ងួន សោម តា មាស ញ៉ុកថែម រឹម គិន នូ ហាច អ៊ឹម ថុក អ៊ឹម ថុក អ៊ឹម ថុក ពៅ យូឡេង និងអ៊ុំ ឈិន សួន សុរិន្ទ ឈឹម ស៊ុម ឈឹម ស៊ុម ឈឹម ស៊ុម ឈឹម ស៊ុម ឌឿក អំ និងឌឿកគាម នូ ហាច ជួន ម៉េន ទី ជីហួត	១៥៩៨​១៦០៩ ១៦៦៨ ១៨១៥ ១៨៨៩ ១៨៩៩ ១៩១៥ ១៩២៦ ១៩៣៦ ១៩៣៨ ១៩៤៩ ១៩៥៦ ១៩៥៦ ១៩៥៦ ១៩៥៧ ១៩៦០ ១៩៦០ ១៩៦០ ១៩៦០ ១៩៦០ ១៩៦៤១៩៦៥ ១៩៧២ ១៩៨១ ១៩៨៣

·         ភ្លេងខ្មែរមាន

o   ភ្លេងពិណពាទ្យ

o   ភ្លេងមហោរី

o   ភ្លេងខ្មែរ

o   ភ្លេងឆៃយ៉ាំ

o   ភ្លេងក្លងឆ្នាក់

o   ភ្លេងប៉ីកែវ

o   ភ្លេងយោល

o   ភ្លេងគងស្គរ

·         កំណាព្យខ្មែរមាន

o   បទពាក្យ៤

o   បទពាក្យ៧

o   បទពាក្យ៨

o   បទពាក្យ៩

o   បទពាក្យ១០

o   បទពាក្យ១១

o   បទពំនោល

o   បទភុជ្ជុងលីលា

o   បទព្រហ្មគិត

o   បទកាកគតិ

o   បទឥន្រ្ទជិត

o   បទបថ្យាវត្ត

    របៀបសូត្រ ៖   បែបបរាភវសូត្រ បែបសំស្ក្រឹត   បែបសម្រាយ

·         របាំខ្មែរមាន

o   របាំ​បុរាណ ( របាំអប្សរា ថ្វាយព្រះពរ នាងទេពមច្ឆា ………….)

o   របាំប្រជាប្រិយ ( របាំរាំវង់ រាំក្បាច់ សារាវ៉ាន់ ឡាំលាវ …………..)

o   របាំប្រពៃណី ( របាំក្ងោក គោះអង្រែ កន្សែង ត្រុដិ បេះក្រវាញ …………)

·         វេយ្យាករណ៍

o   នាម មាន នាមសាធា នាមអសាធា នាមករ នាមការ នាមជីវចល នាមអជីវចល  នាមរូបី នាមអរូបី … ។

o   សព្វនាម មាន សព្វនាមបុរិសៈ 

o   គុណនាម មាន២គឺគុ.ប្រក្រតី គុ.កំណត់។គុ.កំណត់មាន៥ទៀតគឺ គុ.កម្មសិទ្ធ គុ.ចំនួន គុ.ចង្អុល គុ.សំណួរ គុ.មិនច្បាស់។

o   កិរិយាសព្ទ មាន កិ.សុទ្ធ កិ.ហេតុ កិ.សកម្ម កិអកម្ម

•វិធីបង្កើតពាក្យខ្មែរមាន កម្លាយដោយផ្នត់ដើម កម្លាយដោយផ្នត់ជែក បន្ថែមដើមបន្ថែមចុង គន្លាសកាត់